تحف العقول

مؤلف:
ابو محمد حسن بن علي بن حسين بن شعبه حراني حلبي (م 381 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
وي از شخصيت هاي برجسته و از چهره هاي درخشان فقهاي شيعه در قرن چهارم و از معاصران شيخ صدوق (م 38 ق) است و از مشايخ شيخ مفيد (م 413 ق) نيز به شمار مي آيد. او در حرّان، که يکي از شهرهاي اطراف شهر حلب در سوريه است، به دنيا آمد و در خانواده اي علاقمند و ارادتمند به خاندان رسول خدا - صلي الله عليه و آله - تربيت شد و از همان کودکي عشق و علاقه به محمد و آل محمد - عليه السلام - در دل او جاي گرفت. وي از چهرهاي درخشان فقهاي شيعه در دوران خود و از راويان بزرگ شيعه به شمار مي آيد.
شيخ حرعاملي در کتاب امل الآمل درباره ايشان مي فرمايد: «ابو محمد حسن بن علي بن شعبه دانشمندي با فضل و محدثي بزرگ است. علامه مجلسي درباره وي مي فرمايد: «کتاب ايشان، تحف العقول، خود بهترين شاهد بر فضل و دانش و عظمت ايشان مي باشد».
استادان:
ابو علي محمد بن همام بغدادي (م 336 ق).
شاگردان:
شيخ مفيد محمد بن نعمان (م 413 ق).
تأليفات:
تحف العقول، التمحيص.
معرفي اجمالي کتاب:
اين کتاب مجموعه اي ارزشمند از سخنان و نصايح حضرت رسول اکرم - صلي الله عليه و آله - و اهل بيت آن حضرت - عليه السلام - مي باشد. تحف العقول از زمان نگارش تاکنون، در طول هزار سال، پيوسته مورد توجه علما و فقهاي شيعه بوده و در مجموعه هاي روايي خود از آن روايت نقل کرده و به آن استناد نموده اند. مؤلف مي گويد: «پس از آنکه ديدم علماي شيعه درباره فقه و حلال و حرام کتابهاي فراواني نگاشته اند، بر آن شدم تا مجموعه اي پديد آورم که در آن سخنان حکمت آموز و موعظه هاي پيامبر اکرم و اهل بيت آن حضرت جمع شده باشد؛ تا گنجينه اي براي مراجعه خودم و براي علاقه مندان به خاندان رسالت باشد».
اين کتاب شامل بخشهاي متنوعي است؛ از جمله: 1. وصيتهاي پيامبر به حضرت علي - عليه السلام - ؛ 2. سخنراني آن حضرت در حجة الوداع؛ 3. نامه ها و وصاياي حضرت علي - عليه السلام - به امام حسن - عليه السلام - ؛ 4. وصيت آن حضرت به امام حسين - عليه السلام - ؛ 5. سخنرانيها و خطبه هاي آن حضرت؛ 6. عهدنامه مالک اشتر؛ 7. رساله حقوق امام زين العابدين - عليه السلام - ؛ 8. احتجاج امام جعفرصادق - عليه السلام - با سفيان ثوري؛ 9. رساله امام هادي - عليه السلام - درباره جبر و تفويض؛ 10. نامه امام حسن عسکري - عليه السلام - به اسحاق بن اسماعيل و روايات، و موضوعات مفيد و سودمند ديگر از ائمه - عليهم السلام -.
در اين کتاب احاديث و سخنان امام زمان - عليه السلام - يا به دليل آنکه به آنها دسترسي نداشته و يا به دليل تقيه نيامده است.
وضعيت نشر:
اين کتاب به همت آيت الله جنتي ترجمه و همراه با متن عربي در 2 جلد چاپ شده است و نيز يکي از بهترين ترجمه هاي آن، ترجمه استاد پرويز اتابکي به نام ره آورد خرد است که چاپ و منتشر شده است.
همچنين کتاب ياد شده در يک جلد به زبان عربي و به همراه ترجمه فارسي توسط مؤسسه انتشارات اسلامي، در سال 1404 ق، به قطع وزيري چاپ و منتشر شده است.
منبع: کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي